Sakramenty w służbie komunii: Sakrament święceń
Sakramenty święceń oraz małżeństwa są sakramentami w służbie komunii, czyli służą wspólnocie Kościoła, którego celem jest zbawienie człowieka. „Przez służbę innym przyczyniają się także do zbawienia osobistego” (KKK 1535). Obydwa sakramenty konsekrują tych, którzy przyjęli chrzest i bierzmowanie do posługi w Kościele.
Temat sakramentu święceń jest bardzo złożony i niezwykle ważny w zrozumieniu sensu powołania kapłańskiego w Kościele. Współcześnie bowiem wiele osób, nie rozumiejąc istoty Kościoła, wysuwa pretensje względem Kościoła i duchownych, oczernia i ośmiesza ich oraz banalizuje ich wartość. Nie chcę się tu zagłębiać w owe głosy świata umniejszające Kościołowi oraz szukać ich przyczyn (które swoją drogą mogą mieć pewne uzasadnienie np. w życiu niektórych duchownych). Jednakże na powołanie, również kapłańskie trzeba patrzeć przez pryzmat wiary i postrzegać je jednocześnie na płaszczyźnie i duchowej, i materialnej. Św. Ignacy Antiocheński zwrócił uwagę na to, iż kapłaństwo urzędowe (hierarchiczne), o którym mówimy, jest niezbędne do mówienia o Kościele. Dlatego celem tego artykułu jest ukazanie istoty sakramentu święceń. A więc będzie to próba odpowiedzi na pytania: czym jest sakrament święceń oraz jakie ma znaczenie w życiu Kościoła, poszczególnego człowieka na drodze do zbawienia?
Kto może przyjąć sakrament święceń?
Św. Klemens Rzymski odpowiada, że „święcenia ważnie może przyjąć tylko mężczyzna (vir) ochrzczony” (zob. KKK 1577). Sam Chrystus nie powołał żadnej kobiety na Apostoła, więc niemożliwe jest przyjmowanie święceń przez kobiety, o czym mówi Kongregacja Nauki Wiary w deklaracji z 1977 roku pt.: Inter insigniores, a za nią przypomina Jan Paweł II w Liście apostolskim Mulieris dignitatem (nr 26), zwracając uwagę na niezwykle ważną rolę kobiety w Kościele.
Stopnie kapłaństwa hierarchicznego
W sakramencie święceń wyróżniamy trzy stopnie: biskupi, prezbiterzy i diakoni. Nie będę tu pogłębiać tego tematu, gdyż chciałabym zatrzymać się na istocie sakramentu święceń, nie wchodząc w szersze wyjaśnienia. Zainteresowanych odsyłam do Katechizmu Kościoła Katolickiego (nr 1554-1571).
Kto może udzielić sakramentu święceń?
Sakramentu święceń może udzielić tylko i wyłącznie biskup jako następca Apostołów ważnie wyświęcony, czyli włączony w sukcesję apostolską (KKK 1575-1576).
Przebieg obrzędu
Wszystkie święcenia – biskupa, prezbitera i diakona – przebiegają w podobny sposób, udzielane są podczas uroczystej Eucharystii, zazwyczaj w niedzielę, w katedrze (KKK 1572). Rozpoczynają się obrzędami wstępnymi: przedstawieniem kandydata, przemówieniem biskupa, pytaniami stawianymi kandydatowi oraz litanią do Wszystkich Świętych. Istotą obrzędu jest włożenie rąk przez biskupa na głowę wyświęcanego oraz specjalna modlitwa konsekracyjna (prośba do Boga o wylanie Ducha Świętego i udzielenie darów potrzebnych do danej posługi). Obrzędy, które następują po konsekracji, są różne w zależności od typu święceń. I tak w przypadku biskupa i prezbitera jest namaszczenie krzyżmem świętym (znak namaszczenia przez Ducha Świętego). Biskupowi są ponadto przekazywane inne elementy, takie jak: księga Ewangelii (znak jego apostolskiego posłania do głoszenia słowa Bożego), pierścień (znak wierności Kościołowi), mitra i pastorał (znak władzy). Prezbiter natomiast otrzymuje patenę i kielich (znak składanej przez nich ofiary eucharystycznej), zaś diakon księgę Ewangelii (KKK 1573-1574).
Istota sakramentu
Przechodząc do istoty problemu należy zajrzeć do Katechizmu Kościoła Katolickiego. Zawarte jest tam stwierdzenie, że sakrament święceń daje łaskę Ducha Świętego, która upodabnia kapłana do Chrystusa Kapłana, Nauczyciela i Pasterza, którego jest sługą (KKK 1585). Myślę, że w tym zdaniu trzeba zwrócić uwagę na dwie rzeczy: na działanie Ducha Świętego w Kościele oraz łaskę upodobnienia kapłana do Chrystusa. Duch Święty zostaje udzielony przy święceniach podczas włożenia rąk przez biskupa i modlitwy konsekracyjnej (zob. KKK 1573; 1597). Ten sam Duch, którego Chrystus posłał na uczniów (por. Dz 1) i który nieustannie prowadzi Kościół, jest w nim obecny w sposób szczególny w kapłanach. Ponadto sakrament święceń upodabnia wyświęcanego do Chrystusa Kapłana, Nauczyciela i Pasterza. Oznacza to, że życie i posługa kapłana są kontynuacją życia i posługi Jezusa Chrystusa. I choć wydawać się to może tylko pięknym zdaniem, nie mającym odzwierciedlenia w rzeczywistości, to jednak właśnie tylko w ten sposób należy patrzeć na kapłanów i kapłani, gdy tak będą postrzegać swoje życie, będą autentycznymi świadkami Tego, którego głoszą i uobecniają. Tu potrzeba wejść na płaszczyznę wiary. Bez niej bowiem cała misja Kościoła i wszystkie znaki, które czyni (np. konsekracja chleba i wina w Ciało i Krew Chrystusa, przebaczenie grzechów w sakramencie pokuty itd.) spotyka się z wielkim niezrozumieniem, które bardzo często odzwierciedlają różne komentarze w mediach.
Kapłan jest więc utożsamiany z Chrystusem Kapłanem, gdyż pośredniczy on między Bogiem a ludźmi przez modlitwy, sprawowanie sakramentów – zwłaszcza Eucharystii. Dzięki kapłanom wierni mogą pojednać się z Bogiem, karmić się Ciałem Chrystusa, które daje życie wieczne. Są to wielkie dary od Boga, bez których nie wyobrażam sobie życia i które ciągle na nowo staram się odkrywać.
Kapłan Nauczyciel natomiast poucza nas, którą drogą iść, rozświetla ciemne drogi, uczy tego, co sam doświadcza, dlatego tak ważna jest osobista więź z Bogiem, jego życie duchowe. Inaczej nie będzie głosił Chrystusa, a siebie. Myślę, że kapłan Nauczyciel najbardziej uczy swoim życiem, gdyż autentyczny przykład najbardziej pociąga ludzi do Boga.
Pozostaje jeszcze przybliżyć funkcję Kapłana Pasterza. Polega ona na tym, iż kapłan tak jak pasterz szuka zagubionych owiec, a chore bierze na ramiona i pomaga im w odzyskaniu zdrowia, przede wszystkim duchowego. Oznacza to więc całą działalność misyjną, charytatywną, wychowawczą.
Dzisiaj posługa kapłanów często zawęża się do sprawowania sakramentów i katechizacji, co z pewnością nie oddaje w pełni ich posługi. Stąd bardzo cenieni są ci kapłani, którzy np. zajmują się kierownictwem duchowym lub stałym spowiednictwem i indywidualnie towarzyszą człowiekowi na jego drodze, pomagają mu wzrastać w wierze, radzić sobie z problemami itp. Jest to trudna, ale i potrzebna służba człowiekowi, który często gubiąc się w życiu potrzebuje Chrystusa, Jego światła i Jego nadziei. Kapłani więc są tymi, którzy niosą światło i nadzieję Chrystusa tam, gdzie panuje ciemność i beznadzieja.
Można by jeszcze dużo pisać o tym, jak wielkim darem dla świata i Kościoła jest sakrament święceń, który jednocześnie jest niedoceniany i pogardzany. Jednakże trzeba nam pamiętać, że Chrystus również był wzgardzony i odepchnięty oraz zapowiedział: „Jeżeli Mnie prześladowali, to i was będą prześladować” (J 15, 20; por. Mt 21, 12-19), zapewniał też: „Wystarczy ci mojej łaski” (2Kor 12, 9). Dlatego Kościół bardzo mocno wierzy w skuteczność sakramentów i łaski Ducha Świętego uzdalniające kapłanów do służby.
Anna Heppner