Podstawowe nurty pobożności maryjnej
Po odpowiedzi na pytanie czym jest właściwa duchowość/pobożność maryjna oraz jakie są jej podstawowe zasady, przystąpimy teraz do omówienia dwóch podstawowych nurtów duchowości maryjnej.
Aby przejść do omówienia tych ostatnich, należy najpierw wspomnieć o dwóch podstawowych nurtach mariologii (dla niewtajemniczonych krótko wyjaśniam, że mariologia to – najkrócej mówiąc – nauka o Maryi, część teologii poświęcona Matce Najświętszej). Słowo o tych dwóch nurtach jest konieczne, gdyż mają one swoje odpowiedniki w pobożności maryjnej.
W mariologii wyróżniamy więc mariologię chrystotypiczną, inaczej zwaną maksymalistyczną oraz mariologię eklezjotypiczną, określaną również jako minimalistyczną. Już spieszę z krótkim wyjaśnieniem znaczenia tych skomplikowanych terminów. Otóż mariologia chrystotypiczna to taka mariologia, która stara się mówić o cechach Maryi szukając Jej podobieństw do Chrystusa. A więc np. jeśli Chrystusa nazywamy Pośrednikiem, to również Maryję określamy tym tytułem. Jeśli mówimy o Chrystusie jako Odkupicielu, Maryję nazywamy Współodkupicielką. Jeśli nazywamy Chrystusa Królem, Maryję możemy nazwać Królową.
Z kolei mariologia eklezjotypiczna będzie upatrywała w Maryi – jak sama nazwa wskazuje – typ Kościoła. Warto zauważyć, że tutaj kierunek jest nieco inny. Tutaj raczej nie tyle szukamy u Maryi cech, które posiada Kościół, ile odwrotnie: szukamy w Kościele cech lub określeń Matki Jezusa. A więc przykładowo: Maryja jest Dziewicą – Kościół jest dziewicą; Maryja urodziła Chrystusa – Kościół rodzi Chrystusa; Maryja szła w pielgrzymce wiary – Kościół również podąża w pielgrzymce wiary.
W pierwszym typie mariologii w relacji do człowieka Maryja bardziej stoi obok Chrystusa, posiada wiele przywilejów, potrafi w różny sposób sama interweniować w życiu człowieka. W mariologii eklezjotypicznej Maryja raczej stoi obok człowieka, chce brać go za rękę, wskazywać mu drogę, wraz z nim pielgrzymować w stronę Syna.
I tutaj widzimy jak znakomicie oba nurty mariologii przekładają się na nurty duchowości. W duchowości mającej podstawy w mariologii maksymalistycznej zasadnicza będzie modlitwa błagalna: Maryjo, wspomagaj nas, módl się za nami, wypraszaj nam potrzebne łaski, oddajemy się pod Twoją opiekę. Będzie tu również obecna w dużej mierze modlitwa pochwalna. Jest możliwe używanie bardzo wielu tytułów godnościowych, jak: Królowa, Współodkupicielka, Pośredniczka. Będzie to więc pobożność do Maryi lub ewentualnie przez Maryję.
Przejawami duchowości, będącej wyrazem drugiego nurtu, będą kontemplacja – nade wszystko ziemskiego życia Maryi i Jej posłuszeństwu Bogu do samego końca, do Krzyża Jej Syna – oraz naśladowanie Jej życia i cnót. Jest ona więc nazywana również pobożnością z Maryją.
Warto zaznaczyć, że o ile pierwszy nurt duchowości jest dość prosty do praktykowania (polega głównie na modlitwie do Maryi, na zawierzaniu się Jej), o tyle drugi nurt jest o wiele bardziej wymagający, implikuje bowiem ciągłą metanoię, ciągłą przemianę życia, ciągłe stawianie sobie nowych wymagań i odnoszenie siebie i swego postępowania do doskonałego wzoru, jaki pozostawiła nam Matka Chrystusa. I z bólem trzeba zaznaczyć, że o ile wielu jest takich, którzy wchodzą na drogę duchowości maryjnej w nurcie chrystotypicznym, o tyle niewielu jest takich, którzy starają się naśladować Jej niezrównany wzór. A przecież tak naprawdę jedynie ten drugi nurt możemy nazwać duchowością w ścisłym tego słowa znaczeniu. Bo cóż to za duchowość, która nie prowadzi do duchowego rozwoju, do ciągłego doskonalenia, do wzrastania w cnocie…
Paweł Pomianek