Chrzest
Sakrament chrztu obok bierzmowania i Eucharystii należy do sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego. Jest to pierwszy sakrament, bez którego nie można otrzymać żadnego innego. Nie może on też być nigdy powtórzony.
Jak mówi Katechizm Kościoła Katolickiego, „przez chrzest zostajemy wyzwoleni od grzechu i odrodzeni jako synowie Boży, stajemy się członkami Chrystusa oraz zostajemy wszczepieni w Kościół i stajemy się uczestnikami jego posłania” (KKK, nr 1213). „Dwoma najważniejszymi skutkami chrztu są oczyszczenie z grzechów i nowe narodzenie w Duchu Świętym” (KKK, nr 1262). Chrzest odpuszcza grzech pierworodny, wszelkie grzechy osobiste oraz kary za grzechy (KKK, nr 1263).
Zgodnie z Katechizmem „zdolny do przyjęcia chrztu jest każdy człowiek jeszcze nie ochrzczony” (nr 1246), jednak chrzest zawsze wiąże się z wiarą (por. KKK, nr 1226). Bez niej udzielić go nie wolno. Chodzi tu jednak nie o wiarę dojrzałą, a – jak podkreśla Katechizm – o zaczątek „który ma się rozwijać” (KKK, nr 1253). Szczególnie dziś warto o tym pamiętać, mając na uwadze naszą rodzimą, polską praktykę, gdzie preferuje się chrzczenie niemal wszystkich dzieci, których rodzice wyrażą taką chęć. W tym kontekście szczególnie bolesne jest orzeczenie ostatniego synodu archidiecezji poznańskiej, który stwierdził, że „sam brak zawarcia przez rodziców sakramentu małżeństwa nie jest wystarczającym powodem odmowy udzielenia chrztu św. dziecku”. A przecież chrzest jest udzielany dzieciom na podstawie uzasadnionej nadziei, że wierzący rodzice z czasem będą przekazywać im swą wiarę (por. Kompendium Katechizmu Kościoła Katolickiego, nr 259). Tymczasem jakie nadzieje rokują ludzie, którzy świadomie i dobrowolnie wybierają ciągłe życie w grzechu.
Zwyczajnymi szafarzami chrztu są biskup, prezbiter i diakon, ale w przypadku szczególnej konieczności chrztu może udzielić każdy, nawet osoba nieochrzczona, która posiada intencję identyczną z udzielającym chrztu Kościołem oraz użyje trynitarnej formuły chrzcielnej (KKK, nr 1256) .
Sakrament chrztu nie może być powtórzony, ponieważ wyciska na duszy człowieka nieutracalne znamię jego przynależności do Chrystusa (por. KKK, nr 1272). Owo znamię jest kolejnym ważkim argumentem za nieudzielaniem chrztu – mówiąc kolokwialnie – komu popadnie. W katolickiej teologii mówimy bowiem, że każdy dar pociąga za sobą konkretne określone zadanie. Nakładanie na ludzkie barki zadań, których wykonać nie będą w stanie jest poważną nieodpowiedzialnością i paradoksalnie sakrament chrztu może się okazać elementem utrudniającym zbawienie danemu człowiekowi. Warto w tym kontekście pamiętać, że „Bóg związał zbawienie z sakramentem chrztu, ale sam nie jest związany swoimi sakramentami” (KKK, nr 1257).
Kościół twierdzi również, że m.in. męczennicy za wiarę, którzy nie otrzymali jeszcze chrztu zostają ochrzczeni przez swoją śmierć dla Chrystusa (por. KKK, nr 1259). Nazywamy to chrztem krwi. Istnieje również wiara, że „każdy człowiek, który nie znając Ewangelii Chrystusa i Jego Kościoła, szuka prawdy i pełni wolę Bożą, na tyle, na ile ją zna, może być zbawiony. Można przypuszczać, że te osoby zapragnęłyby wyraźnie chrztu, gdyby wiedziały o jego konieczności” (KKK, nr 1260). Byłby to tzw. chrzest pragnienia. Chrzest krwi i pragnienia nie są sakramentami, niemniej przynoszą one owoce sakramentu chrztu (por. KKK, nr 1258).
Warto na koniec pochylić się nad znaczeniem poszczególnych elementów celebracji chrztu, które znakomicie ukazują całe bogactwo tego, co chrzest urzeczywistnia w osobie neofity.
- Znak krzyża wyciska pieczęć Chrystusa i oznacza łaskę odkupienia, którą Chrystus nabył dla kandydata do chrztu (KKK, nr 1235).
- Głoszenie słowa Bożego oświeca kandydatów i pobudza do odpowiedzi wiary (KKK, nr 1236).
- Egzorcyzm oznacza wyzwolenie od grzechu i od szatana (KKK, nr 1237).
- Zanurzenie w wodzie i wynurzenie się z niej oznacza śmierć dla grzechu i wejście do nowego życia w Trójcy (KKK, nr 1239). Zastąpienie tradycyjnego zanurzenia jedynie przez trzykrotne polanie głowy mocno zubaża tę symbolikę.
- Namaszczenie krzyżmem świętym oznacza dar Ducha Świętego (KKK, nr 1241).
- Biała szata ukazuje, iż ochrzczony „przyoblekł się w Chrystusa” (KKK, nr 1243).
- Świeca zapalona od paschału oznacza, że Chrystus oświecił neofitę. Od tej pory ma on być „światłem dla świata” (KKK, nr 1243).
Paweł Pomianek
Źródła:
Katechizm Kościoła Katolickiego.
Kompendium Katechizmu Kościoła Katolickiego.